Görüntüleme (gezinme ile): 1 -- Görüntüleme (arama ile): -- IP: 216.73.216.65 -- Ziyaretçi Sayısı:

Özgün Başlık
Yeni Geliştirilen Hacettepe-Bilgisayar Temelli Zihin Kuramı (Hacettepe-BTZK) Bataryasının Güvenirlik ve Geçerlik Çalışmaları

Yazarlar
Müge Kademli, Banu Cangöz Tavat

Dergi Adı
Türk Psikiyatri Dergisi

Cilt
2026, Cilt 36, ss. 353-363

Anahtar Kelimeler
Bilişsel bilimler ; güvenirlik ve geçerlik ; nöropsikolojik test ; zihin kuramı

Özet
Amaç : Başkalarının inanç, arzu ve niyetlerinin kendimizinkilerden farklı olabileceğini anlama yeteneği olarak tanımlanan zihin kuramının (ZK) 90’lı yıllarda popüler bir konu haline gelmesiyle ZK’yi ölçen çok sayıda görev geliştirilmiştir. Bununla birlikte aynı yapıyı ölçen farklı görevlerin kullanılması, standart bir görev bataryasının bulunmaması ve kullanılan ZK görevlerinin geçerlik / güvenirlik değerlerinin yetersiz olması araştırma sonuçlarında tutarsızlıklara yol açmıştır. Bu çalışmayla üç boyutlu renkli animasyonların kullanıldığı, sosyal etkileşime dayalı ve bilişsel / duygusal boyutları olan HACETTEPE-Bilgisayar Temelli Zihin Kuramı (HACETTEPE-BTZK) Bataryası’nın geliştirilmesi ve kapsamlı geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılması amaçlanmıştır Yöntem : Dördü ikinci derece yanlış-inanç (iki bilişsel / iki duygusal) ve dördü ironi (iki bilişsel / iki duygusal) olmak üzere toplam sekiz senaryodan oluşan bataryanın geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yaşları 18-36 arasında değişen 214 sağlıklı yetişkinle yürütülmüştür. Bulgular : Yapı geçerliği doğrulayıcı faktör analiziyle değerlendirilmiş, elde edilen uyum indeksleri modelin çok iyi bir uyuma sahip olduğunu göstermiştir [χ2 (19, N=214)=26, 14, p>0, 05, χ2 / sd=1, 38, RMSEA=0, 042, SRMR=0, 05, GFI=0, 97, AGFI=0, 95, CFI=0, 98, TLI(NNFI)=0, 97] . Ölçüt geçerliği için kullanılan Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği’nden alınan puanlarla HACETTEPE-BTZK Bataryası puanları arasında pozitif ve anlamlı ilişki (r=0, 32, p<0, 05) bulunmuştur. Yargıcılararası güvenirlik ve iç tutarlılık katsayıları sırasıyla r=0, 94 ve r=0, 72 olarak bulunmuştur. Sonuç : HACETTEPE-BTZK Bataryası’nın yapıyı detaylı olarak ölçen, ekolojik geçerliği yüksek, kültürümüze uygun ve psikometrik açıdan güçlü bir değerlendirme aracı olduğu gösterilmiştir.

Başlık (Yabancı Dil)
Reliability and Validity of the Newly Developed Hacettepecomputer Based Theory of Mind (Hacettepe-CBTOM) Battery

Anahtar Kelimeler (Yabancı Dil)
Cognitive sciences ; neuropsychologic test ; reliability and validity ; theory of mind

Özet (Yabancı Dil)
Objective : With the rise in popularity of the theory of mind (ToM), defined as the ability to understand that others’ beliefs, desires, and intentions may differ from one’s own, numerous tools have been developed since the 1990s. However, the use of disparate tasks to measure the same construct, the lack of a standardized task battery, and the inadequate validity / reliability of existing TOM measures have contributed to inconsistent research findings. This study developed the HACETTEPE-Computer Based Theory of Mind Battery (HACETTEPE CBToM), which utilizes three-dimensional colored animations, focuses on social interactions, and integrates cognitive / affective dimensions. Comprehensive validity and reliability studies were conducted. Method : The validity and reliability studies of the battery, which consists of eight scenarios (four second-order false belief tasks : two cognitive / two affective, and four irony tasks : two cognitive / two affective), were carried out with 214 healthy adults aged 18-36. Results : Construct validity was evaluated through confirmatory factor analysis, and the fit indices indicated an excellent model fit [χ2 (19, N=214) =26.14, p>0.05, χ2 / df=1.38, RMSEA=0.042, SRMR=0.05, GFI=0.97, AGFI=0.95, CFI=0.98, TLI(NNFI)=0.97] . For criterion validity, a positive and significant correlation was found between the scores of the HACETTEPE-CBToM Battery and the Dokuz Eylül Theory of Mind Scale (r=0.32, p<0.05). The inter-rater reliability and internal consistency coefficients were r=0.94 and r=0.72, respectively. Conclusion : The HACETTEPE-CBToM Battery is a culturally appropriate, ecologically valid, and psychometrically robust tool for detailed assessment of ToM.